دفاع رمضان
اخلاق جهانی مطابق یک تعریف یعنی پذیرفتن همۀ ارزشها و قواعد مشترک و مقبول همۀ فرهنگها و ادیان جهانی. این ارزشها و قواعد اساسی منحصر به مواردی چون رعایت حقوق بشر، مدارا، رعایت محیط زیست و مبارزه با فقر نمیشود. دفاع از کیان فردی و جمعی مقولهای اخلاقی و حقوقی است که با سنجۀ اخلاق جهانی نزد همۀ فرهنگها و پیروان همۀ ادیانِ دنیا امری پذیرفته است. مؤلفههای مختلف اخلاق جهانی در موقعیتهای مختلف نقش مناسب خود را ایفا میکنند و این گونه نیست که آرمان و ایدۀ اخلاق جهانی با خطای زورگویانی از بین برود. بانیان ایدۀ اخلاق جهانی و کنشگران این عرصه درصدد بودند و هستند که جهان با صلح و آرامش اداره شود ولی این همۀ واقعیت جوامع بشری نیست. هرگاه ظالمی ظلمی آشکار بر فردی یا ملتی روا دارد همین اخلاق جهانی توصیه به دفاع میکند و آن را میستاید.
مطابق تعریفی دیگر، اخلاق جهانی اخلاقی مبتنی بر ارزشهایی است که بتوان با استدلال از درستی آنها در همۀ فرهنگها دفاع کرد، یعنی به تعبیری گونهای اجماع آرمانی برای آنها میتوان تصور کرد. دفاع در برابر هجوم دشمن با استدلال همهپسند و استفاده از مفاهیم حقوقی شناخته شده قابل توجیه است و فداشدن هر مدافعی در هر فرهنگی تقدیس و در فرهنگ دینی شهید محسوب میشود.
اکنون ایران ما در مواجهه با هجوم وحشیانه نیروهای نظامی و سیاسی آمریکا و اسرائیل (اسفند 1404/رمضان 1447) در مقام دفاع قرار دارد و این دفاع و ایستادگی، بر اساس هر دو تعریف اخلاق جهانی، در نظر همۀ جهانیان ستودنی است؛ زیرا در برابر کسی/کسانی ایستادهاند که پا روی تمام ارزشهای اخلاقی و حقوقی جهانی گذاشتند و برای خود چون پادشاهان اختیاراتی مطلق قائل هستند. دو سال پیش در محافل علمی و سیاسی، ترامپ رئیس جمهور وقت آمریکا فقط تهدیدکنندۀ دموکراسی تلقی میشد ولی امروز مخرب دموکراسی، و ناقض تمام قواعد حقوق بینالملل شناخته میشود.
پیشنهاد میشود دست اندرکاران نظام سیاسی ایران در بیانیهها و سخنرانیها و ارائۀ اعتراضهای حقوقی در مجامع بینالمللی از اصطلاح «دفاع» به جای جنگ و «مقابله به مثل» به جای انتقام استفاده کنند تا بتوان بر درستی راه دفاع بهتر استدلال کرد. هرچند در سایۀ امپراتوری رسانهای جهان، موضع دفاعی جمهوری اسلامی ایران در برابر دشمن به خوبی بازتاب پیدا نکرده است و غالب مجامع سیاسی و علمی غربی و شرقی که باید موضعی منصفانه و از سر آگاهی داشته باشند به ابراز تأسف یا صرفا سکوت بسنده کردهاند. تا جایی که علمای الازهر مصر در بیانیه خود به این مناسبت نعل وارونه زدند و جای مدافع و مهاجم را عوض کردهاند. از فیلسوفان و جامعه شناسان مشهور جهان، از شورای امنیت، دبیرکل سازمان ملل متحد، و آژانس انرژی اتمی هم سخنی در محکومیت این هجوم کمتر شنیده شد. این مواجهۀ دوگانه نشان میدهد که هنوز جامعۀ جهانی تا رسیدن به تحقق ارزشهای اخلاق جهانی فاصۀ بسیار دارد و فعالان این قلمرو باید بیشتر بکوشند.
سعید عدالتنژاد